Đây là kiến thức cơ bản nhất của người đi làm nhưng không ai dạy ở trường. Hậu quả là nhiều bạn chỉ quan tâm đến “tiền về tay” mà bỏ qua hàng chục triệu đồng quyền lợi mỗi năm. Bài viết này giải thích toàn bộ: Gross, Net, bảo hiểm, thuế TNCN — và tại sao hai người cùng nhận 15 triệu/tháng nhưng lợi ích dài hạn có thể chênh nhau gấp 3 lần.
Lương Gross và Lương Net là gì?
Lương Gross (lương thô) là mức lương ghi trong hợp đồng lao động — con số trước khi trừ bảo hiểm và thuế. Lương Net là số tiền thực tế vào tài khoản mỗi tháng.
Net = Gross − BH nhân viên đóng − Thuế TNCN
Khi đi phỏng vấn, nhà tuyển dụng ở Hà Nội thường đàm phán theo mức Net, trong khi TP. HCM hay dùng mức Gross. Bạn phải hỏi rõ hoặc tự quy đổi để so sánh đúng giữa các offer.
Bảo hiểm xã hội — Bạn đóng bao nhiêu, được gì?
Tổng tỷ lệ BH nhân viên đóng là 10,5% trên mức lương đóng BH (gọi là base):
| Loại BH | NV đóng | Công ty đóng | Quyền lợi |
|---|---|---|---|
| BHXH (hưu trí + ốm đau + tai nạn) | 8% | 17% | Lương hưu, ốm đau, thai sản |
| BHYT | 1,5% | 3% | Khám chữa bệnh miễn 80–100% |
| BHTN | 1% | 1% | 60% lương BH × 3–12 tháng khi nghỉ việc |
| Công đoàn | — | 2% | — |
| Tổng | 10,5% | 23% |
Mức base đóng BH: tối thiểu bằng lương tối thiểu vùng (~5,5 triệu/tháng ở Vùng 1 năm 2025/2026), tối đa 20 lần lương cơ sở (khoảng 46,8 triệu/tháng). Lương 100 triệu hay 200 triệu cũng chỉ đóng ở mức tối đa này.
Quyền lợi BH quan trọng cần biết
- ✓Thai sản: Nhận 100% mức lương đóng BH trong 6 tháng (miễn thuế). Lương BH 16,8 triệu → nhận ~100,8 triệu trong kỳ nghỉ thai sản.
- ✓Thất nghiệp: 60% lương BH, nhận 3–12 tháng tùy số năm đóng. Đóng 36 tháng → được nhận 3 tháng.
- ✓Lương hưu: Tối thiểu 45% mức lương BH trung bình sau đủ năm đóng (nam 20 năm, nữ 15 năm). Cứ thêm 1 năm được thêm 2%, tối đa 75%.
- ✓Ốm đau: Được nhận phần lương BH khi nghỉ ốm có giấy của bệnh viện — BH chi trả, không phải công ty.
Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) — Cách tính đúng
Thuế TNCN tính theo biểu lũy tiến — nghĩa là chỉ phần thu nhập vượt ngưỡng mới bị đánh thuế ở mức cao hơn, không phải toàn bộ thu nhập. Nhiều người sợ “lương cao bị thuế nặng” là hiểu sai cơ chế này.
Thu nhập tính thuế = Gross − BH nhân viên đóng − Giảm trừ gia cảnh
Giảm trừ gia cảnh (từ 2026):
- • Bản thân: 15,5 triệu/tháng (186 triệu/năm)
- • Mỗi người phụ thuộc (bố/mẹ/con không thu nhập): 6,2 triệu/tháng/người
Biểu thuế lũy tiến:
| Bậc | Thu nhập tính thuế/tháng | Thuế suất |
|---|---|---|
| 1 | Đến 10 triệu | 5% |
| 2 | Trên 10 – 30 triệu | 10% |
| 3 | Trên 30 – 60 triệu | 20% |
| 4 | Trên 60 – 100 triệu | 30% |
| 5 | Trên 100 triệu | 35% |
Ví dụ: Lương Gross 30 triệu, không có người phụ thuộc
BH nhân viên đóng: 30tr × 10,5% = 3,15 triệu
Thu nhập tính thuế: 30tr − 3,15tr − 15,5tr (giảm trừ) = 11,35 triệu
Thuế TNCN: 10tr × 5% + 1,35tr × 10% = 500K + 135K = 635.000 đ
Net về tay: 30tr − 3,15tr − 0,635tr ≈ 26,215 triệu
Ví dụ thực tế: Cùng 15 triệu về tay, quyền lợi khác nhau thế nào?
Đây là điểm nhiều người bỏ qua nhất. Hai công ty trả Net bằng nhau nhưng chính sách BH khác nhau dẫn đến quyền lợi dài hạn chênh nhau rất lớn.
Trường hợp 1: BH Full lương
Thai sản (6 tháng): 100.560.000 đ
BHTN (3 tháng): 30.168.000 đ
Lương hưu (45%): ~7.542.000 đ/tháng
Trường hợp 2: BH lương cơ bản
Thai sản (6 tháng): 33.000.000 đ
BHTN (3 tháng): 9.900.000 đ
Lương hưu (45%): ~2.475.000 đ/tháng
Cùng 15 triệu Net mỗi tháng, nhưng Trường hợp 1 nhận thai sản nhiều hơn 67,5 triệu đồng và lương hưu cao hơn 3 lần. Đây là lý do cần hỏi rõ chính sách đóng BH khi phỏng vấn — không chỉ hỏi lương Net.
Hoàn thuế TNCN — Khi nào được và cách lấy
Nếu tổng thu nhập cả năm dưới 186 triệu đồng (15,5 triệu × 12 tháng — ngưỡng từ 2026) nhưng công ty đã khấu trừ thuế hàng tháng, bạn được hoàn lại số thuế đã đóng thừa.
Điều này thường xảy ra khi bạn nghỉ việc giữa năm hoặc làm freelance một phần thời gian. Nếu làm đủ 12 tháng tại một công ty, công ty sẽ tự quyết toán thay bạn.
Cách lấy: Kiểm tra trên app eTax Mobile của Tổng cục Thuế. Nếu có tiền hoàn, liên hệ công ty cũ xin chứng từ khấu trừ thuế (mẫu 05-1/BK-QTT-TNCN) rồi tự quyết toán.
Checklist khi đi phỏng vấn
- ✓Hỏi rõ: mức lương offer là Gross hay Net?
- ✓Hỏi: công ty đóng BH trên full lương hay lương cơ bản?
- ✓Dùng công cụ tính Gross ↔ Net để quy đổi và so sánh các offer
- ✓Nếu deal lương Net, tự tính Gross tương ứng để đề xuất chính xác
- ✓Hỏi: có phụ cấp nào ngoài lương không? (ăn trưa, đi lại, điện thoại)
- ✓Công ty nước ngoài thường đóng BH full lương — tính cả quyền lợi vào giá trị offer
Câu hỏi thường gặp
Ngưỡng lương Gross nào bắt đầu phải đóng thuế TNCN?
Với người không có người phụ thuộc, bắt đầu đóng thuế khi thu nhập tính thuế > 0, tức là: Gross − BH (10,5%) − 15,5 triệu (giảm trừ bản thân) > 0. Tương đương Gross > ~17,32 triệu/tháng. Có 1 người phụ thuộc thì ngưỡng là ~24,25 triệu. Dùng công cụ tính lương để kiểm tra nhanh.
Biểu thuế TNCN 2026 thay đổi gì so với trước?
Biểu thuế lũy tiến từ 2026 được rút gọn còn 5 bậc thay vì 7 bậc trước đây: Đến 10 triệu (5%), 10–30 triệu (10%), 30–60 triệu (20%), 60–100 triệu (30%), trên 100 triệu (35%). Đồng thời mức giảm trừ gia cảnh tăng lên 15,5 triệu/tháng cho bản thân và 6,2 triệu/người phụ thuộc.
Lương Gross và Lương Net khác nhau như thế nào?
Lương Gross là mức lương ghi trong hợp đồng lao động — con số trước khi trừ bảo hiểm và thuế. Lương Net là số tiền thực tế vào tài khoản mỗi tháng. Công thức: Net = Gross − BH nhân viên đóng (10,5%) − Thuế TNCN. Khi đi phỏng vấn, Hà Nội thường deal lương Net, TP. HCM thường deal lương Gross — cần hỏi rõ để so sánh đúng.
Tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội là bao nhiêu phần trăm năm 2026?
Nhân viên đóng tổng 10,5%: BHXH 8% + BHYT 1,5% + BHTN 1%. Công ty đóng thêm 23%: BHXH 17% + BHYT 3% + BHTN 1% + Công đoàn 2%. Mức đóng tính trên lương đóng BH, tối thiểu bằng lương tối thiểu vùng (~5,5 triệu Vùng 1), tối đa khoảng 46,8 triệu/tháng.
Công ty đóng bảo hiểm lương cơ bản ảnh hưởng đến tôi như thế nào?
Công ty chỉ đóng BH trên lương tối thiểu vùng (~5,5 triệu) thay vì full lương khiến quyền lợi của bạn bị cắt giảm đáng kể. Ví dụ: cùng 15 triệu Net, nhưng thai sản nhận 33 triệu thay vì 100 triệu, lương hưu giảm từ ~7,5 triệu/tháng xuống còn ~2,5 triệu/tháng. Đây là điểm quan trọng cần hỏi khi phỏng vấn.
Làm thế nào để hoàn thuế TNCN đã đóng thừa?
Kiểm tra trên app eTax Mobile của Tổng cục Thuế. Nếu có tiền hoàn (thường xảy ra khi nghỉ việc giữa năm hoặc làm nhiều nơi), liên hệ công ty xin chứng từ khấu trừ thuế (mẫu 05-1/BK-QTT-TNCN) rồi tự quyết toán tại cục thuế địa phương hoặc qua eTax. Nếu làm đủ 12 tháng tại một công ty, công ty sẽ tự quyết toán thay bạn.
Tính lương Gross ↔ Net cho vị trí BIM bạn đang nhắm tới
Dùng công cụ tính lương của JobBIM để biết chính xác Net về tay — hoặc tính Gross cần đề xuất khi phỏng vấn vị trí BIM/Revit/Tekla tiếp theo.